Đầu tư trạm sạc xe điện: bản đồ năm lớp quyết định một trạm có lãi

Câu hỏi đầu tiên gần như ai cũng hỏi khi tính đầu tư một trạm sạc xe điện là “trụ 120 kW giá bao nhiêu”. Đó là câu hỏi cuối cùng, không phải câu đầu tiên. Trước nó có bốn lớp câu hỏi khác, và bốn lớp đó quyết định trạm có lãi hay không nhiều hơn hẳn giá của cái trụ.

Chuyên mục này được viết theo đúng năm lớp ấy. Bài này là bản đồ: nêu từng lớp, chỉ ra sai lầm hay gặp nhất ở mỗi lớp, và dẫn tới bài đi sâu tương ứng. Đọc hết là đủ để tự chấm một mặt bằng — kể cả khi cuối cùng bạn hợp tác với đơn vị khác.

Năm lớp: Market · Site · Energy · Economics · Operations. Bỏ qua lớp nào thì rủi ro dồn hết vào lớp đó.

Bài mở đầu của chuyên mục giới thiệu trọn khung: Nếu đây là tiền của mình, mình có đặt trạm ở đây không?

Lớp 1 — MARKET: có nhu cầu thật không?

Sai lầm hay gặp: đếm số xe điện đang lưu hành rồi coi đó là nhu cầu.

Số xe không phải nhu cầu. Nhu cầu là số dịp sạc — số lần một chiếc xe thật sự cần cắm sạc, trong đúng bán kính quanh mặt bằng của bạn, vào những khung giờ mà trạm của bạn phục vụ được. Một con đường 2.000 xe mỗi ngày mà không xe nào có lý do dừng lại thì sinh ra ít dịp sạc hơn một chung cư 300 hộ có ba chục xe điện đỗ qua đêm.

Lớp này còn hai cái bẫy tinh vi hơn. Thứ nhất: một trạm đối thủ đông khách chỉ chứng minh chính trạm đó đông khách — nó không tự động chứng minh còn chỗ cho trạm thứ hai, vì bạn chưa biết phần khách đó là nhu cầu tràn có thể chuyển sang bạn hay là nhu cầu gắn chặt với vị trí ấy. Thứ hai: hạ tầng sạc mới đôi khi không chia lại thị trường cũ mà tạo ra nhu cầu chưa từng có, bằng cách biến một hành vi sẵn có thành một dịp sạc.

• Đừng chỉ đếm số xe, hãy đếm những lần xe cần sạc
• Một trạm sạc đối thủ đang đông khách: cơ hội hay cái bẫy?
• Một trạm sạc mới có thể làm thị trường lớn hơn không?
• 10% chỗ đỗ cho xe sạc điện: cơ hội đầu tư hay chỉ là quyền để đầu tư sau này?

Lớp 2 — SITE: mặt bằng này có phải mặt bằng tốt không?

Sai lầm hay gặp: lấy lưu lượng xe làm tiêu chí chính.

Bốn tiêu chí thật sự nằm ở chỗ khác. Xác suất dừng lại: xe có lý do gì để dừng ở đây không, hay chỉ chạy ngang qua. Khả năng nhìn thấy: từ hướng lưu thông chính có thấy trạm không. Khả năng vào được: rẽ vào có phải cắt ngang dòng xe, có phải đi vòng, có chỗ quay đầu không. Và quan trọng nhất: thời gian khách vốn đã ở lại.

Tiêu chí cuối cùng là tiêu chí quyết định loại thiết bị. Sạc cần thời gian, mà thời gian đó phải là thời gian khách *đằng nào cũng* ở lại — không ai ngồi chờ 40 phút ở một chỗ không có gì làm. Vì vậy chung cư và khách sạn (đỗ qua đêm) hợp với sạc AC chậm; trung tâm thương mại và quán ăn (một đến ba giờ) hợp với công suất trung bình; trạm dừng nghỉ ven quốc lộ (mươi lăm phút) mới là chỗ của sạc nhanh DC.

• Đặt trạm sạc ở đâu? Một vị trí nhiều xe chưa chắc là một vị trí tốt

Lớp 3 — ENERGY: điện ở đâu ra?

Sai lầm hay gặp: nghĩ rằng muốn đặt trụ 120 kW thì phải có sẵn 120 kW điện tại mặt bằng.

Đây là lớp làm chết nhiều dự án nhất ở bước cuối, khi mọi thứ khác đã xong và mới phát hiện trạm biến áp không đủ tải. Nhưng công suất trụ và công suất nguồn tại chỗ không phải một con số. Giữa hai con số đó có thể đặt pin lưu trữ: pin nạp dần ở công suất thấp trong lúc không có xe, rồi xả ra nhanh khi có xe cắm. Nhà đầu tư mua được công suất phục vụ mà không phải trả tiền nâng cấp hạ tầng điện.

Ngoài pin còn hai công cụ nữa: chia sẻ công suất giữa các trụ trong một giới hạn tổng, và điện mặt trời tại chỗ khi trạm nằm ở nơi có mái. Ba thứ này ghép lại thành kiến trúc năng lượng của trạm, và kiến trúc đó nên được chốt trước khi chốt số trụ.

• Muốn đặt trụ sạc 120kW, có nhất thiết phải có sẵn 120kW điện?

Lớp 4 — ECONOMICS: bao giờ có lãi?

Sai lầm hay gặp: so sánh các phương án bằng giá thiết bị.

kW là khả năng, kWh bán ra mới là doanh thu. Hai trạm cùng lắp trụ 120 kW có thể chênh nhau nhiều lần về dòng tiền, chỉ vì mức khai thác khác nhau — tức số xe thật sự cắm sạc mỗi ngày và số kWh mỗi lần. Một trụ đắt tiền chạy đủ tải sinh lời tốt hơn hẳn một trụ rẻ đứng không.

Vì vậy mô hình tài chính của một trạm phải dựng từ mức khai thác, chứ không từ danh mục thiết bị: vốn đầu tư, chi phí vận hành, giá điện đầu vào, giá bán, và ít nhất ba kịch bản thận trọng — cơ sở — thuận lợi. Một mô hình chỉ có một con số duy nhất là một mô hình chưa được kiểm.

Một câu hỏi thiết kế đáng cân nhắc ở lớp này: một trụ hay hai trụ. Một trụ đơn lẻ khi hỏng thì trạm mất toàn bộ khả năng phục vụ, và với một trạm thì mất khả năng phục vụ đồng nghĩa mất doanh thu của cả ngày hôm đó.

• Đừng hỏi trụ sạc 120kW giá bao nhiêu. Hãy hỏi mỗi ngày nó bán được bao nhiêu kWh.

Lớp 5 — OPERATIONS: trạm kiếm tiền khi hoạt động

Sai lầm hay gặp: coi ngày khai trương là ngày nghiệm thu.

Một trạm sạc không được đánh giá vào ngày khai trương mà vào năm thứ hai. Uptime — tỷ lệ thời gian trạm thật sự sẵn sàng phục vụ — là một chỉ số kinh doanh, không phải chuyện kỹ thuật. Mỗi giờ một trụ không dùng được là một giờ không bán được kWh nào, và tệ hơn: một khách đến gặp trụ hỏng thường không quay lại lần thứ hai.

Thứ làm hỏng uptime lại thường không phải thiết bị hỏng. Nó là chỗ đậu bị xe không sạc chiếm chỗ, là một đường thanh toán trục trặc, là trạm mất kết nối nên không ai biết nó đang hỏng. Đó cũng là lý do một trạm nghiêm túc cần giám sát từ xa và nhiều hơn một cách thanh toán.

• Trạm sạc không kiếm tiền khi được lắp đặt. Nó kiếm tiền khi hoạt động.
• Vì sao trạm sạc xe điện không chỉ là nơi bán điện?

Bảng tự chấm nhanh một mặt bằng

Trả lời được cả năm dòng thì bạn đã đi trước phần lớn người đang cân nhắc cùng lúc với mình.

Nếu bạn có mặt bằng nhưng không muốn bỏ vốn

Năm lớp trên viết cho người tự đầu tư. Có một đường khác cho chủ mặt bằng: mô hình hợp tác uỷ quyền, trong đó MPower đầu tư 100% thiết bị và thi công, vận hành và bảo trì trạm, còn phía đối tác góp mặt bằng và điểm đấu nguồn điện, nhận chia sẻ 30% doanh thu hàng tháng, và nhận bàn giao toàn bộ hệ thống sau khi kết thúc hợp đồng 15 năm.

Điều đáng nói là năm lớp câu hỏi trên vẫn nguyên giá trị trong mô hình này. Chúng chỉ đổi vai: thay vì quyết định bạn có nên bỏ tiền hay không, chúng quyết định mặt bằng của bạn có được chọn hay không, và trạm đặt ở đó sẽ sinh ra bao nhiêu doanh thu để chia. Một chủ mặt bằng hiểu năm lớp này sẽ hỏi được những câu đúng trong buổi khảo sát.

Chi tiết mô hình, dải thiết bị, quy trình và điều khoản: trang Hợp tác đầu tư trạm sạc xe điện.

Bước tiếp theo

Dù bạn tự đầu tư hay hợp tác, bước đầu tiên đều là một buổi khảo sát mặt bằng, và nó không ràng buộc gì. Thứ cần chuẩn bị chỉ có ba: địa chỉ mặt bằng, số chỗ đỗ hiện có, và thông tin về nguồn điện đang có tại chỗ nếu bạn biết.

Gọi 0934.678.160 (Zalo cùng số), gửi info@mpower.vn, hoặc qua form liên hệ. MPower sắp lịch khảo sát và trả lời thẳng nếu vị trí chưa phù hợp.

Hai bản đồ còn lại của MPower: điện mặt trời cho gia đình và lưu trữ BESS cho doanh nghiệp C&I.