- Bạn chưa chọn sản phẩm nào
- Tiếp tục mua hàng
Giải nghĩa kỹ thuật · CONCEPT #001
Một trạm sạc có thể hoạt động 99% thời gian nhưng vẫn gần như không kiếm được tiền. Một trạm khác có thể lúc nào cũng đầy xe nhưng chưa chắc đang bán được nhiều điện.
Nghe có vẻ mâu thuẫn.
Nhưng đó là vì khi nhìn một charging station, chúng ta thường gom nhiều trạng thái rất khác nhau vào một câu đơn giản:
“Trạm này có hoạt động tốt không?”
Trong kỹ thuật và vận hành, câu hỏi đó chưa đủ chính xác.
Trạm có đang hoạt động hay không?
Trạm có sẵn sàng phục vụ khách hàng hay không?
Có bao nhiêu thời gian charger thực sự có xe sử dụng?
Trong khoảng thời gian đó, charger đang truyền bao nhiêu năng lượng?
Và cuối cùng, tài sản mà nhà đầu tư bỏ tiền ra mua đang thực sự được khai thác đến mức nào?
Đó là lúc những thuật ngữ như Uptime, Availability, Occupancy và Utilization xuất hiện.
Chúng khá gần nhau.
Nhưng không phải là một.
Và sự khác biệt giữa chúng có thể dẫn đến những cách đánh giá hoàn toàn khác nhau về cùng một charging station.
Có những từ chỉ cần dịch. Có những từ phải được mở ra.
Trong các bài viết chuyên sâu của MPower về Solar, BESS, EV Charging và C&I Energy, bạn sẽ thỉnh thoảng bắt gặp những thuật ngữ tiếng Anh như Utilization, Dwell Time, Peak Shaving, Grid Constraint, CAPEX hay Charging Occasion.
MPower hoàn toàn có thể dịch chúng sang tiếng Việt. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, một thuật ngữ chuyên ngành không chỉ đại diện cho một từ. Nó đại diện cho cả một khái niệm.
Chúng tôi thường hình dung những thuật ngữ như những “file nén của tri thức”.
Bên ngoài chỉ là vài ký tự ngắn gọn. Nhưng khi mở ra, bên trong có thể là cả một hệ thống kiến thức về kỹ thuật, vận hành, kinh tế và cách ra quyết định.
Nếu mỗi lần một thuật ngữ xuất hiện chúng ta lại “giải nén” toàn bộ khái niệm phía sau, một bài viết vốn đang tập trung vào một vấn đề cụ thể sẽ nhanh chóng trở nên dài và mất đi mạch suy nghĩ chính.
Vì vậy, MPower lựa chọn giữ lại một số thuật ngữ chuyên ngành nguyên bản ở những nơi phù hợp.
Và series Giải nghĩa kỹ thuật được tạo ra để làm công việc còn lại:
Mở từng “file nén” ấy ra.
Chúng ta sẽ không chỉ hỏi “Từ này dịch sang tiếng Việt là gì?”, mà quan trọng hơn:
Khái niệm phía sau nó là gì, nó liên hệ với những khái niệm nào khác, và hiểu được những mối quan hệ ấy sẽ giúp chúng ta đưa ra quyết định tốt hơn như thế nào?
Bởi một thuật ngữ giúp chúng ta gọi tên một khái niệm.
Mối quan hệ giữa các thuật ngữ mới giúp chúng ta hiểu một hệ thống.
Và “file nén” đầu tiên chúng ta sẽ mở là:
Utilization.
Utilization là gì?
Trong ngữ cảnh đơn giản, Utilization thường được hiểu là mức độ sử dụng hoặc khai thác một tài sản/công suất.
Nhưng chính chữ “mức độ sử dụng” này có thể gây nhầm lẫn.
Giả sử MPower đặt một charger DC 120kW tại một site.
Một ngày có 24 giờ.
Nếu charger có xe cắm vào tổng cộng 6 giờ, chúng ta có thể nói nó được sử dụng 25% thời gian không?
Có thể.
Nhưng 25% đó đang đo cái gì?
Thời gian có xe chiếm charger?
Hay:
25% khả năng cung cấp năng lượng của charger đã được khai thác?
Hai thứ không nhất thiết giống nhau.
Giả sử trong 6 giờ ấy, chiếc charger 120kW chỉ cung cấp trung bình 30kW vì giới hạn của xe, trạng thái pin, charging curve hoặc những điều kiện vận hành khác.
Charger bị chiếm dụng 6 giờ.
Nhưng capability 120kW của nó không được khai thác ở mức tương ứng.
Thử đặt thành số.
6 giờ × 30kW = 180kWh đã được truyền qua charger.
Trong cùng 24 giờ, charger 120kW có khả năng cung cấp tối đa 120kW × 24 giờ = 2.880kWh.
Tính theo thời gian có xe cắm, charger được sử dụng 25%.
Tính theo năng lượng, capability của nó mới được khai thác khoảng 6% (180 ÷ 2.880 = 6,25%).
Vậy chúng ta bắt đầu có hai câu hỏi khác nhau:
Charger bị sử dụng bao nhiêu thời gian?
và:
Capacity của charger thực sự được khai thác bao nhiêu?
Chỉ cần phân biệt hai câu hỏi ấy, chúng ta đã phải mở “file nén” thứ hai.
Occupancy: Có ai đang chiếm chỗ không?
Occupancy nói nhiều hơn về thời gian một resource đang bị chiếm dụng.
Trong charging station, có thể hình dung đơn giản là:
Trong tổng thời gian quan sát, có bao nhiêu thời gian charging bay hoặc charger đang có xe sử dụng?
Nếu một charging bay có xe ở đó 12 giờ trong một ngày, occupancy theo cách đo thời gian đơn giản có thể rất cao.
Nhưng hãy tưởng tượng chiếc EV đã sạc gần đầy.
Charging power giảm mạnh.
Sau đó xe vẫn nằm đó thêm một thời gian.
Charging bay vẫn occupied.
Nhưng lượng điện đang được bán có thể rất thấp, thậm chí không còn.
Đây là một distinction cực kỳ quan trọng:
Occupied không đồng nghĩa Productive.
Một parking bay kín xe có thể trông rất “đông khách”.
Nhưng đối với nhà đầu tư, câu hỏi không chỉ là có bao nhiêu xe nằm trong bay.
Câu hỏi còn là:
Trong khoảng thời gian đó, asset đang tạo ra bao nhiêu kWh có thể bán?
Và đây là lý do nhìn một trạm đông xe bằng mắt thường chưa đủ để kết luận trạm đó có economics tốt.
Uptime: Hệ thống có đang chạy không?
Bây giờ hãy nhìn một charger hoàn toàn khác.
Không có lỗi phần cứng.
Không mất điện.
Không mất kết nối quan trọng đối với hoạt động của nó.
Không có sự cố khiến charger phải ngừng phục vụ.
Trong 100 giờ mà nó được kỳ vọng vận hành, giả sử hệ thống hoạt động bình thường 99 giờ.
Ta có thể nói một cách đơn giản rằng charger có Uptime khoảng 99%, tùy định nghĩa và phương pháp đo mà operator sử dụng.
Nghe rất tốt.
Nhưng giả sử site rất ít khách.
Charger hoạt động hoàn hảo.
Màn hình sáng.
Backend online.
Connector sẵn sàng.
Nhưng cả ngày chỉ có hai chiếc xe đến.
Chúng ta có:
High Uptime.
Nhưng vẫn có thể có:
Low Utilization.
Đây là một distinction rất đẹp:
Uptime cho biết asset có hoạt động hay không. Utilization cho biết asset có được khai thác hay không.
Một charger không thể tạo ra charging session khi nó bị down.
Nhưng một charger luôn up cũng không thể tự tạo ra customer.
Availability: Khách hàng có thực sự sử dụng được không?
Đây là khái niệm thú vị hơn một chút.
Một charger có thể technically online.
Nhưng charging bay phía trước lại bị một chiếc xe không sạc chiếm mất.
Technically:
Charger is up.
Commercially, đối với chiếc EV vừa chạy tới:
Charger may not actually be available.
Hoặc charger hoạt động bình thường nhưng hệ thống thanh toán gặp lỗi.
Hoặc connector mà chiếc xe cần không sử dụng được.
Hoặc site đóng cổng.
Hoặc một điều kiện vận hành khác khiến khách hàng không thể bắt đầu charging session.
Điều đó cho thấy:
Technical Uptime và Service Availability không phải lúc nào cũng giống nhau.
Availability vì vậy đưa chúng ta gần hơn tới góc nhìn của người sử dụng:
Khi khách hàng cần dịch vụ, dịch vụ có thực sự sẵn sàng để họ sử dụng không?
Đây cũng là lý do một operator không nên chỉ tự hào rằng:
“Charger của tôi online 99%.”
Câu hỏi tốt hơn có thể là:
“Trong bao nhiêu phần trăm thời gian khách hàng thực sự có khả năng đến và hoàn thành một charging session?”
Đó là một tiêu chuẩn khó hơn.
Nhưng gần với business hơn.
Bây giờ đặt bốn “file nén” cạnh nhau
Chúng ta bắt đầu thấy một bản đồ khái niệm:
UPTIME — Hệ thống có hoạt động không?
↓
AVAILABILITY — Dịch vụ có thực sự sẵn sàng để khách hàng sử dụng không?
↓
OCCUPANCY — Resource có đang bị một phương tiện chiếm dụng không?
↓
UTILIZATION — Asset/capacity thực sự đang được khai thác ở mức nào?
Và cuối cùng, đối với một charging business, chúng ta còn muốn biết:
↓
ENERGY THROUGHPUT / kWh SOLD — Bao nhiêu năng lượng thực sự được truyền qua hệ thống và trở thành sản lượng thương mại?
↓
ECONOMICS — Mức khai thác đó có đủ để tạo ra một investment case hợp lý không?
Đây không phải một chuỗi công thức tuyệt đối mà mọi operator trên thế giới đều phải định nghĩa giống nhau. Tùy hệ thống đo lường, mục đích phân tích và business model, từng metric có thể được định nghĩa cụ thể khác nhau.
Điều quan trọng ở đây là không dùng chúng như những từ đồng nghĩa.
Bởi mỗi từ đang nhìn cùng một charging asset từ một góc khác.
Một charger 120kW có Utilization bao nhiêu?
Đây là nơi mọi chuyện bắt đầu liên quan trực tiếp tới đầu tư.
Giả sử hai site đều sử dụng charger 120kW.
Site A
Charger gần như luôn online.
Uptime rất cao.
Nhưng mỗi ngày chỉ có vài xe sử dụng.
Asset phần lớn thời gian nằm chờ.
Site B
Charger cũng có uptime tốt.
Nhiều xe hơn.
Charging bay thường xuyên occupied.
Lượng kWh bán ra mỗi ngày cao hơn đáng kể.
Hai investor đều đã mua:
120kW charging capability.
Nhưng mức độ mà MARKET khai thác capability ấy hoàn toàn khác nhau.
Đó chính là lý do trong bài toán đầu tư, rated power không thể đứng một mình.
120kW cho chúng ta biết charger có khả năng làm gì.
Utilization giúp chúng ta bắt đầu hiểu:
Thị trường đang sử dụng khả năng ấy đến mức nào?
Nhưng Utilization cao có phải lúc nào cũng tốt?
Chưa chắc.
Đây là lúc “file nén” này mở thêm một tầng nữa.
Giả sử một trạm gần như luôn kín.
Nghe rất tuyệt.
Nhưng nếu khách hàng thường xuyên phải xếp hàng và bỏ đi, station có thể đang có một vấn đề khác:
capacity không còn đủ cho demand.
Một mức utilization rất cao có thể là tín hiệu asset đang được khai thác tốt.
Nhưng khi tiến quá gần giới hạn trong những thời điểm quan trọng, nó cũng có thể báo hiệu:
Unserved Demand.
Những chiếc xe nhìn thấy hàng chờ rồi bỏ đi không xuất hiện trong số liệu kWh Sold.
Nhưng chúng vẫn có thể là demand.
Đây chính là điểm MARKET quay trở lại OPERATIONS.
Một station tốt không nhất thiết là station luôn kín 100%.
Nó cần đủ utilization để economics hợp lý, nhưng vẫn phải có khả năng phục vụ customer experience mà business model yêu cầu.
Nói cách khác:
Maximum Utilization chưa chắc là Optimal Utilization.
Và Occupancy cao cũng chưa chắc tốt
Hãy tưởng tượng một destination charging site tại nơi khách hàng ở lại nhiều giờ.
Một chiếc EV cắm charger trong thời gian dài.
Parking bay occupied rất lâu.
Nhưng xe không cần lượng energy lớn.
Nếu nhìn bằng mắt:
Trạm rất đông.
Nếu nhìn Occupancy:
Rất cao.
Nhưng nếu nhìn Energy Throughput:
Có thể không cao tương ứng.
Ngược lại, một DC fast-charging site có thể có session ngắn hơn, xe ra vào nhanh hơn nhưng bán được nhiều kWh trong cùng khoảng thời gian.
Vậy một lần nữa:
Occupancy ≠ Utilization ≠ Energy Throughput.
Và đây là lý do chúng ta cần vocabulary chính xác.
Không phải để nói chuyện nghe “học thuật”.
Mà để không dùng một metric để trả lời một câu hỏi mà metric đó không được thiết kế để trả lời.
Một station có thể tốt về kỹ thuật nhưng yếu về thương mại
Bây giờ chúng ta có thể mô tả một trường hợp rất thú vị:
- Uptime: Cao
- Availability: Cao
- Occupancy: Thấp
- Utilization: Thấp
- kWh Sold: Thấp
Kỹ thuật có thể đã làm rất tốt.
Operations cũng có thể không có vấn đề lớn.
Nhưng MARKET hoặc SITE có thể đang yếu.
Ngược lại:
- Uptime: Thấp
- Demand: Cao
lại cho thấy một vấn đề hoàn toàn khác.
Khách hàng muốn sạc.
Site có thị trường.
Nhưng infrastructure hoặc operations đang làm mất revenue opportunity.
Còn:
- Occupancy: Cao
- kWh Sold: Thấp
có thể khiến chúng ta phải nhìn vào dwell time, charging behavior, vehicle charging curve, charger type hoặc bay management.
Chỉ bốn thuật ngữ, nhưng chúng bắt đầu giúp chúng ta chẩn đoán nguyên nhân, thay vì chỉ nói chung chung:
“Trạm này hoạt động không hiệu quả.”
Đây chính là giá trị của một conceptual framework.
Utilization là cây cầu nối Hardware với Economics
Khi mua charger, investor mua một capability.
60kW.
120kW.
180kW.
240kW.
Nhưng capability chỉ trở thành economic value khi có demand sử dụng nó.
Có thể hình dung:
CHARGER CAPABILITY
↓
AVAILABILITY
↓
CHARGING DEMAND
↓
SESSIONS
↓
UTILIZATION
↓
ENERGY THROUGHPUT
↓
kWh SOLD
↓
REVENUE
↓
ECONOMICS
Một charger công suất lớn có thể rất tốt về engineering.
Nhưng nếu MARKET không đủ để sử dụng capability đó, một phần CAPEX đang mua unused capacity.
Ngược lại, một charger nhỏ hơn có thể đạt utilization cao, nhưng nếu demand vượt quá khả năng phục vụ, investor có thể đang bỏ lỡ revenue và làm giảm customer experience.
Vì vậy bài toán không phải:
“Utilization càng cao càng tốt.”
Mà là:
“Mức utilization nào phù hợp với demand, service level và economics của site?”
Đó là một câu hỏi hoàn toàn khác.
Vì sao investor cần hiểu Utilization trước khi hỏi ROI?
Trong spreadsheet, chúng ta có thể nhập:
10 xe/ngày.
20 xe/ngày.
500kWh/ngày.
1.000kWh/ngày.
Rồi Excel sẽ tính revenue và payback rất đẹp.
Nhưng spreadsheet không biết những con số đó có thực sự xảy ra hay không.
Để đánh giá chúng, chúng ta phải quay trở lại:
MARKET: Có demand không?
SITE: Demand ấy có đi qua và sẵn sàng dừng ở đây không?
ENERGY: Site có đủ khả năng cung cấp charging power không?
OPERATIONS: Charger có đủ uptime và availability để biến demand thành sessions không?
Và sau tất cả những điều đó:
UTILIZATION: Asset thực sự được khai thác đến mức nào?
Cuối cùng mới tới:
ECONOMICS: kWh Sold có đủ để gánh CAPEX và OPEX không?
Đó là lý do Utilization nằm ở một vị trí rất thú vị.
Nó không hoàn toàn là MARKET.
Không hoàn toàn là OPERATIONS.
Cũng không hoàn toàn là ECONOMICS.
Nó là một trong những cây cầu nối chúng lại với nhau.
Bây giờ chúng ta có thể “nén” chúng lại
Sau khi đã mở bốn file nén, hãy thử đóng chúng lại bằng bốn câu rất ngắn:
Uptime → Máy có chạy không?
Availability → Khách có thực sự dùng được không?
Occupancy → Resource có đang bị chiếm dụng không?
Utilization → Asset/capacity đang thực sự được khai thác đến mức nào?
Và thêm một câu quan trọng đối với investor:
Energy Throughput / kWh Sold → Cuối cùng nó bán được bao nhiêu điện?
Chỉ cần nhớ năm câu hỏi này, lần sau khi ai đó nói:
“Trạm này utilization rất cao.”
chúng ta đã biết phải hỏi lại:
“Bạn đang đo utilization theo cái gì?”
Thời gian?
Công suất?
Energy throughput?
Sessions?
Hay một metric vận hành cụ thể mà operator đã định nghĩa?
Đó mới là lúc một con số bắt đầu có ý nghĩa.
Một thuật ngữ giúp gọi tên một khái niệm. Relationship giúp hiểu hệ thống.
Đây cũng chính là lý do MPower mở series Giải nghĩa kỹ thuật.
Nếu chỉ dịch:
Utilization = mức độ sử dụng.
chúng ta có thêm một nghĩa tiếng Việt.
Nhưng nếu đặt nó cạnh Occupancy, Availability, Uptime và Energy Throughput, chúng ta có thêm một cách nhìn charging station.
Và đó là khác biệt giữa:
biết một thuật ngữ
và:
hiểu concept nằm phía sau thuật ngữ.
MPower không xây một từ điển thuật ngữ. Chúng tôi muốn xây một bản đồ khái niệm.
Một bản đồ mà Solar, BESS, EV Charging, Grid, C&I Energy và Economics dần được nối với nhau bằng chính những “file nén” như thế này.
Bởi đôi khi học được một thuật ngữ mới không chỉ giúp chúng ta nói chính xác hơn.
Nó giúp chúng ta nhìn vấn đề chính xác hơn.
Một câu hỏi để mở “file nén” tiếp theo
Sau khi hiểu Utilization, một câu hỏi rất tự nhiên xuất hiện:
Nếu một chiếc xe đậu ở một địa điểm 8 tiếng, tại sao chúng ta lại phải cố sạc nó trong 45 phút?
Để trả lời câu hỏi đó, chúng ta sẽ phải mở một “file nén” khác:
Dwell Time.
Và khi mở Dwell Time, chúng ta sẽ gặp tiếp Charging Occasion, Energy Needed, Charging Power và Session Duration.
MPower làm kỹ thuật cho hạ tầng năng lượng: điện mặt trời, pin lưu trữ và trạm sạc cho nhà máy, toà nhà và mặt bằng thương mại. Nếu bạn đang cân nhắc đầu tư một trạm sạc xe điện và muốn biết trạm đó sẽ được khai thác tới mức nào trước khi chọn công suất trụ, liên hệ với MPower hoặc gọi hotline 0934.678.160.
