Điện mặt trời cho gia đình: bản đồ những gì cần biết trước khi lắp

Có một điểm chung ở gần như mọi người lần đầu tìm hiểu điện mặt trời cho nhà mình: sau ba ngày đọc, họ biết nhiều hơn hẳn về công nghệ, mà lại kém chắc chắn hơn về quyết định. Chỗ này nói tấm N-type tốt hơn PERC. Chỗ kia nói phải có pin lưu trữ mới đáng. Một bên khoe hiệu suất 23%, một bên khoe bảo hành 25 năm, và không bên nào nói con số đó thay đổi gì trong hoá đơn điện tháng sau.

Bài này không thêm một ý kiến nữa vào đống đó. Nó là bản đồ: sắp xếp lại toàn bộ mục Kiến thức & Blog của MPower thành bốn câu hỏi, theo đúng thứ tự mà một người sắp bỏ tiền cần trả lời. Mỗi câu có sẵn những bài đi sâu, bạn đọc tới đâu thấy đủ thì dừng tới đó.

Bốn câu hỏi: nhà tôi có hợp không · hệ gồm những gì · có cần pin lưu trữ không · làm sao biết thiết bị là hàng thật.

Mọi thứ còn lại là chi tiết của bốn câu này.

Câu 1 — Nhà tôi có hợp để lắp không?

Đây là câu bị bỏ qua nhiều nhất, vì nó nghe như đã biết câu trả lời. Nhưng “hợp” không có nghĩa là “nhà có mái”. Nó có nghĩa là ba thứ cùng đúng: mái nhận được nắng trong những khung giờ có ích, trong nhà có người dùng điện vào đúng những khung giờ đó, và hoá đơn điện đang đủ lớn để phần tiết kiệm có ý nghĩa.

Điều gây ngạc nhiên nhất khi đọc kỹ là nắng gắt không phải điều kiện duy nhất, và đôi khi không phải điều kiện tốt nhất. Tấm pin sinh điện từ cường độ ánh sáng, nhưng hiệu suất của nó lại tụt khi bản thân tấm quá nóng. Đó là lý do một vùng cao nguyên mát mẻ có thể cho sản lượng cạnh tranh với một vùng nắng nóng gay gắt.

• Solar có thật sự cần ánh nắng mặt trời? — câu trả lời không phải “có” mà cũng không phải “không”, và chỗ khác biệt đó quyết định hệ của bạn chạy thế nào vào ngày nhiều mây.
• Nghịch lý năng lượng: tại sao cao nguyên có thể “đánh bại” vùng nắng nóng — nhiệt độ tấm pin và hệ số suy giảm theo nhiệt, giải thích bằng số.
• Từ chiếc máy tính bỏ túi đến Solar Panel 600W — cùng một nguyên lý quang điện, khác nhau ở quy mô và ở cách thu hoạch.

Nếu mái nhà bạn nhỏ, hoặc bạn ở nhà thuê, hoặc ngân sách chưa cho phép làm hệ lớn, thì câu hỏi không phải là “có nên lắp không” mà là “bắt đầu ở cỡ nào”. Có cả một hướng đi bắt đầu từ một đến bốn tấm pin, gánh đúng nhóm tải chạy ban ngày:

• Tiny Solar: vì sao một tấm pin mặt trời vẫn đáng giá?
• Vì sao ngành điện mặt trời đang bỏ quên một thị trường lớn
• Điều gì xảy ra nếu 1 triệu gia đình Việt Nam cùng sở hữu Tiny Solar?

Câu 2 — Một hệ gồm những gì, và cái nào quyết định nhiều nhất?

Một hệ điện mặt trời gia đình chỉ có bốn khối: tấm pin, biến tần, (tuỳ chọn) pin lưu trữ, và phần khung giá cùng thiết bị bảo vệ. Người bán thường nói nhiều nhất về tấm pin, vì đó là thứ nhìn thấy được và dễ so sánh bằng một con số Watt.

Nhưng thiết bị quyết định hệ của bạn làm được gì lại là biến tần. Tấm pin quyết định bạn thu được bao nhiêu; biến tần quyết định số điện đó đi đâu, có nạp được vào pin không, và khi lưới mất điện thì nhà bạn tối hay vẫn sáng. Biến tần cũng là thiết bị khó thay nhất về sau, nên chọn sai ở đây tốn kém hơn chọn sai tấm pin.

Về tấm pin, ba khái niệm hay được nhắc và đáng hiểu là mono-crystalline, half-cut và N-type. Chúng không phải nhãn tiếp thị — mỗi cái sửa một nhược điểm cụ thể của thế hệ trước:

• Các khái niệm kỹ thuật quan trọng trong công nghệ Solar — bắt đầu từ đây nếu bạn muốn một vòng tổng quan.
• Công nghệ pin mặt trời Mono-crystalline · Half-Cut Cell là gì? · Half-Cut + PERC + N-Type
• Hiệu suất chuyển đổi quang điện — từ lý thuyết đến thực tế — vì sao con số hiệu suất trong phòng thí nghiệm không phải con số trên mái nhà bạn.

Về biến tần, và về cách đọc một tờ datasheet mà không bị con số to nhất dẫn đi:

• Các thuật ngữ kỹ thuật của inverter · Những tiêu chuẩn kỹ thuật của inverter nói lên điều gì?
• Công nghệ MPPT — thứ làm cho hai hệ cùng số tấm cho ra sản lượng khác nhau.
• Giải mã datasheet tấm pin solar — 6 tiêu chuẩn bảo vệ lợi nhuận 25 năm — nếu chỉ đọc một bài trong cả mục này, đọc bài này.
• BMS và breaker là gì? — phần bảo vệ, ít được nhắc trong báo giá nhưng là thứ quyết định độ an toàn.

Câu 3 — Có cần pin lưu trữ không?

Đây là chỗ chênh lệch chi phí lớn nhất giữa hai bản báo giá cho cùng một ngôi nhà, nên cũng là chỗ đáng dành thời gian nhất.

Câu trả lời gọn: pin lưu trữ không làm ra thêm điện, nó dời điện sang giờ khác. Vì vậy nó chỉ đáng tiền khi có một trong hai điều: điện bạn làm ra ban ngày đang thừa so với thứ bạn dùng ban ngày, hoặc bạn có nhóm thiết bị bắt buộc chạy tiếp khi mất điện.

Nhà có người ở cả ngày, máy lạnh và tủ đông chạy từ trưa, thì phần lớn sản lượng đã được dùng ngay tại chỗ — thêm pin không dời được gì nhiều. Ngược lại, nhà đi làm cả ngày và dồn điện vào buổi tối thì gần như toàn bộ sản lượng rơi vào lúc không ai dùng, và đó chính là bài toán pin sinh ra để giải.

• Battery, ESS, BESS… thật ra có phải là một? — ba chữ hay bị dùng lẫn, và chúng không cùng nghĩa.
• Hệ thống lưu trữ năng lượng quang điện (PVES) — Hybrid Solar + Pin Lithium — hệ hybrid thật sự hoạt động thế nào.
• So sánh các công nghệ pin lưu trữ — LiFePO4, lithium khác và ắc quy gel, đặt cạnh nhau.
• Những tiêu chuẩn kỹ thuật của pin lưu trữ nói lên điều gì? — số vòng sạc, độ sâu xả, và vì sao hai con số đó phải đọc cùng nhau.
• Chỉ số IP của pin lithium — IP21 lắp trong nhà, IP65 chịu được ngoài trời; đặt nhầm chỗ là hỏng thiết bị.
• Vì sao các nhà sản xuất pin đang đầu tư mạnh vào công nghệ phòng cháy?

Một lưu ý kỹ thuật hay bị bỏ qua và gây thất vọng sau khi lắp: pin đo bằng kWh, biến tần đo bằng kW. kWh nói pin cầm cự được bao lâu, kW nói nó kéo nổi bao nhiêu thiết bị cùng lúc. Pin 10 kWh ghép với một biến tần nhỏ vẫn không chạy nổi máy lạnh; ngược lại, biến tần khoẻ ghép pin bé thì kéo được nhưng hết rất nhanh. Hai con số phải chọn cùng nhau.

Câu 4 — Làm sao biết thiết bị là hàng thật?

Với một khoản đầu tư dự kiến chạy hàng chục năm, câu này quan trọng ngang câu kỹ thuật. May mắn là nó có câu trả lời khách quan: chứng nhận của bên thứ ba.

Mỗi con dấu trả lời một câu khác nhau — an toàn điện, độ bền cơ học, hiệu suất công bố có đúng không, có được phép bán ở thị trường nào. Biết con dấu nào nói gì thì đọc một tờ datasheet mất năm phút thay vì phải tin lời người bán:

• IEC — tiêu chuẩn quốc tế cho solar panel
• TUV Rheinland — chứng nhận chất lượng Đức
• CE Marking — chuẩn châu Âu
• UL — chứng nhận an toàn điện · CEC — chuẩn hiệu suất của Mỹ · MCS — chuẩn Anh quốc

Toàn bộ thiết bị MPower phân phối là hàng chính hãng của Jaka, Zetatech, Longi, Jinko, Dawnice, HFIE, Golden Future và Sonnex, có chứng nhận IEC, CE hoặc TUV tuỳ dòng, kèm bảo hành của nhà sản xuất. Xem toàn bộ mục chứng chỉ chất lượng.

Đọc theo thứ tự nào, tuỳ bạn đang ở đâu

Khi nào thì nên dừng đọc và bắt đầu tính

Có một điểm mà đọc thêm không làm quyết định tốt hơn nữa, vì thứ còn thiếu không nằm trong bài viết nào — nó nằm trong hoá đơn điện nhà bạn và trong cái mái cụ thể của bạn. Không bài viết nào biết mái nhà bạn bị bóng cây che vào ba giờ chiều.

Khi tới điểm đó, ba con số sau là đủ để MPower đưa ra một cấu hình sơ bộ ngay trong cuộc gọi: hoá đơn điện trung bình mỗi tháng, ban ngày trong nhà có ai dùng điện không, và khi mất điện thì thiết bị nào bắt buộc phải chạy tiếp.

Nếu muốn tự ước tính trước, trang Điện mặt trời cho gia đình có công cụ nhập hoá đơn ra khoảng công suất và chi phí, kèm bảng tám gói trọn gói MPower đang bán từ 0,58 kWp đến 8,12 kWp để bạn đối chiếu. Con số từ công cụ là ước tính — báo giá chính thức vẫn lập sau khi khảo sát mái.

Gọi 0934.678.160 (Zalo cùng số) hoặc gửi hoá đơn điện qua form liên hệ. MPower tính giúp hệ phù hợp và gửi lại phương án trong ngày làm việc.

Và nếu nhà bạn không phải bài toán của bạn — nếu bạn đang tính cho một nhà xưởng, một toà nhà hay một bãi xe — thì hai bản đồ còn lại nằm ở C&I và lưu trữ BESS cho doanh nghiệp và đầu tư trạm sạc xe điện.